Mozaik ve arkeoloji sözlüğü

Antik Yunancada rahatlık, incelik ve lüks anlamları taşıyan sözcük. Bazı mozaiklerde bir kadın figürüyle kişileştirilir. Kelimenin beğeni veya eleştiri taşıması, kullanıldığı bağlama göre değişir.

Kaynak: LSJ, τρυφή; Ünsal ve Şahin 2023

Yaşam, mevsim veya rahatlık gibi soyut bir düşüncenin insan biçimiyle anlatılması. Figürün yanındaki yazı ve taşıdığı nesneler, temsil ettiği kavramı tanıtmaya yardımcı olur.

Kaynak: Ünsal ve Şahin 2023; The Met 1998.69; 1999.99

Yunanca “yaşam”. Tryphe ile birlikte gösterildiği mozaiklerde yaşamın kişileştirilmiş adı olarak kullanılır.

Kaynak: Royal Ontario Museum 967.132

Mozaik yüzeyine yerleştirilen küçük taş, cam veya benzeri malzeme parçası. Çoğulu tesserae. Renk, biçim ve dizilişleri bir araya gelerek resmi veya deseni oluşturur.

Kaynak: Kondoleon 2016; Alberti, Bourguignon ve Roby 2013

Tesseralarla döşenen mozaik işi için kullanılan Latince teknik terim. Geometrik alanlar ve figürlü kompozisyonlarda uygulanır.

Kaynak: Kondoleon 2016; DHA

Çok küçük tesseraların konturları ve ince ayrıntıları izleyerek dizildiği mozaik işçiliği. Yakın tonlarla resimsel etkiler kurulmasına elverişlidir.

Kaynak: DHA; Kondoleon 2016

Bir panoyu veya döşeme alanını çevreleyen bezeme kuşağı. Resmin sınırını belirleyebilir ve farklı alanları birbirinden ayırabilir.

Resimlerdeki figür, nesne ve sahnelerin konusunu inceleyen yaklaşım. Yazıtlar, benzer örnekler ve görsel özellikler birlikte değerlendirilir.

Kaynak: Ünsal ve Şahin 2023

Bir buluntunun tabakası, mimarisi ve birlikte bulunduğu nesnelerle kurduğu ilişkiler. Nesnenin ne zaman ve nasıl kullanıldığını araştırmanın temel verisidir.

Kaynak: Tekin vd. 2024; Alberti, Bourguignon ve Roby 2013

Arkeolojik tabakaların oluşum sırasını ve birbirleriyle ilişkisini inceleme. Daha geç bir müdahale, eski tabakaları keserek bu sırada iz bırakabilir.

Kaynak: Tekin vd. 2024

Latince “yerinde”. Mozaik korumasında döşemenin özgün bulunduğu yerde, mimari ilişkileriyle birlikte tutulmasını anlatır.

Kaynak: ICCROM, MOSAIKON

Bir eserin durumunu değerlendirme, bozulmasını sınırlama ve bakımını sürdürme çalışmaları. Belgeleme ve izleme, müdahale kadar bu işin parçasıdır.

Kaynak: Alberti, Bourguignon ve Roby 2013; ICCROM, MOSAIKON

Antik tiyatrodaki seyirci oturma alanı. Zile tiyatrosunda kaya içine oyulmuş bölümler ile taş bloklardan yapılmış bölümler birlikte bulunur.

Kaynak: Tekin vd. 2025

Antik tiyatroda seyirci sıralarının önündeki alan. Zile’nin 2023 kazı raporunda yaklaşık on altı metre çapında, yarım daire biçimli bölüm olarak belgelenmiştir.

Kaynak: Tekin vd. 2025

Roma yemek mekânı için kullanılan terim; üç divanlı yerleşimle ilişkilidir. Divanların konumu, mozaikli bir döşemenin düzenini açıklamaya yardımcı olabilir.

Kaynak: Raff 2011; Princeton y1965-216