Zile’deki Tryphe mozaiği, Mayıs 2025’te bir bağ evinin bahçesinde yapılan izinsiz kazının ardından kamuoyuna yansıdı. İlk haber, yaklaşık 3 × 3 metrelik açığa çıkmış alanda Yunanca yazı ve bir kadın figürü bulunan döşemeyi anlatıyordu. Bu küçük pencerenin çevresinde yürütülen kurtarma çalışması, sonraki haftalarda başka mozaik sahnelerini de görünür hale getirdi.12

Bir mozaik bulunduğunda önce resim konuşulur. Kazı ilerledikçe resmin çevresindeki ilişkiler önem kazanır: onu sınırlayan duvar, odadan odaya geçilen eşik, döşemenin altında kalan dolgu. Renkli yüzeyin hangi yapıya ait olduğu, nasıl kullanıldığı ve ne zaman değiştiği bu ilişkilerden anlaşılır. Zile’deki çalışmanın asıl kapsamı da burada başlıyor.34

İlk haberlerden kurtarma çalışmasına

DHA’nın 7 Mayıs 2025 tarihli haberi, bir gün önce izinsiz kazıya müdahale edildiğini kaydediyor. İlk açıklıktan aktarılan ölçü, bugün bütün eserin büyüklüğü gibi kullanılmamalı. Haziran haberinde alanın genişlediği ve farklı sahnelerin ortaya çıktığı belirtiliyor. Buluntunun kamuoyundaki ilk görüntüsü ile kazıyla açığa çıkan döşemeler aynı genişlikte değil.12

27 Mayıs’ta Anadolu Ajansı, Tokat Müze Müdürlüğü’nün kurtarma kazısını başlattığını bildirdi. Yaklaşık yirmi kişilik ekiple bir aylık çalışma planlanmıştı. 23 Haziran’daki haber, bu dönemin tamamlandığını ve yeni mozaikler nedeniyle kazının sürmesi için Bakanlığa başvurulduğunu aktardı. Böylece ilk çalışma dönemi, yeni bir araştırma ihtiyacını da ortaya koymuş oldu.52

Zile’de açığa çıkan mozaikli alanın üstten görünümü. İHA, Mayıs 2026; fotoğraf yapının bütün sınırlarını göstermiyor. İHA / Yasin Kıras; 6 Mayıs 2026 tarihli haberin 7 Mayıs video içeren yayımı, Tokat Haber 60 / Kelkithavadis görseli. kaynak sayfa (yeni sekmede açılır) · İHA

Temmuz 2025’te yayımlanan iki kurum duyurusu, çalışmanın başka bir kaydını oluşturuyor. Zile Belediyesi 16 Temmuz’da alandaki incelemeyi, Amasya Üniversitesi ise 17 Temmuz’da öğretim üyeleri ve lisansüstü öğrencilerinin Tokat Müzesi’nin yürüttüğü kurtarma kazısına katılımını duyurdu. Bu kayıtlar, kazının tarihini ve katılan kurumları izlemeyi sağlıyor.67

İki oda, olası bir avlu

Mayıs 2026’da yayımlanan uzman açıklamaları, dikkati yapının mimarisine yöneltti. İHA söyleşisinde arkeolog Semih Yaşar Çizikci iki odaya ait izlerden söz etti; sütunlu bir avlu ve daha büyük bir villa ihtimalini dile getirdi. Daha önceki açıklamalarda saray veya önemli bir sosyal yapı gibi farklı tanımlar da kullanılmıştı. Bunlar yapının işlevine ilişkin öneriler; bütünüyle açığa çıkarılmış bir planın kesin sonucu değil.829

Bir odanın adı yalnız döşemesinin zenginliğinden çıkmaz. Girişin konumu, komşu mekânlar, suya ilişkin düzenekler, duvarların birbirine bağlanma biçimi ve kullanım sırasında bırakılan izler birlikte incelenir. Gösterişli bir zemin, özel bir evde de başka bir yapıda da bulunabilir. Bu nedenle Zile’de yeni bir duvarın veya eşiğin belgelenmesi, yeni bir figürün ortaya çıkması kadar açıklayıcı olabilir.103

Tiyatronun yakınındaki ayrı alan

Arkeolog Murat Tekin’in Mayıs 2025’teki açıklamasına göre mozaik alanı, Zile Kalesi Antik Tiyatrosu kazısının yaklaşık iki yüz metre yakınında. Tekin, buluntuyu antik kentin aşağı şehir kesimiyle ilişkilendiriyor. Yakın çevrede hem bir gösteri yapısının hem de özenli döşemelerin bulunması, Zela’nın yerleşim dokusunu araştırmak için önemli bir başlangıç.11

Tiyatro ile mozaik kurtarma kazısı ayrı çalışma alanları. Tiyatronun 2022 ve 2023 sezonlarına ilişkin yayımlanmış raporlar, oturma sıralarını, orkestrasını ve kazının mimari bulgularını açıklıyor. Mozaikli yapının odaları hakkında aynı ayrıntıda bilgi vermiyorlar. İki alanın antik sokaklarla veya başka yapılarla nasıl bağlandığı, ileride ortaya konabilecek kent planının soruları arasında.312

Kazının kalıcı ürünü

Kazı, toprağı kaldırdığı sırada bilgiyi de kayda geçirmek zorunda. Bir buluntunun seviyesi, yönü ve başka nesnelerle ilişkisi, yerinden alındıktan sonra aynı biçimde yeniden gözlenemez. Mozaik için genel görünüş fotoğrafına ek olarak plan, yüzey durumu, çatlaklar ve müdahaleler de belgelenir. Bu kayıtlar, hem yapıyı açıklayan araştırmanın hem ileride yapılacak bakımın çalışma malzemesidir.13

Mozaikli zeminde saha çalışması. Zile; DHA’nın 5 Mayıs 2026 tarihli yayımı. DHA / Gökhan İçkilli–Fatih Yılmaz; 5 Mayıs 2026 haberi. kaynak sayfa (yeni sekmede açılır) · DHA

Zile’de yeni buluntuların bilimsel yayını, bugünkü merakı daha ayrıntılı bilgiye dönüştürecek. Şimdilik izlenebilen hikâye, ilk yazılı döşemeden kurtarma kazısına, oradan yeni sahnelere ve yapı önerilerine uzanıyor. Bu sayfadaki tarihler yayımlanmış kayıtlara ait. Güncel çalışma programı veya ziyaret düzeni için ayrıca yetkili kurumun duyurusu gerekiyor.28

Notlar

  1. 1DHA (yeni sekmede açılır). Tokat’ta izinsiz kazıda Antik Yunanca yazı bulundu · Demirören Haber Ajansı (DHA). kaynak kaydı ab
  2. 2AA (Habertürk) (yeni sekmede açılır). Tokat’ta mozaik bulunan alanda başlatılan kazı çalışması tamamlandı · Anadolu Ajansı (AA) · Habertürk’te yayımlanan ajans metni. kaynak kaydı abcde
  3. 3Tekin vd. 2024 (yeni sekmede açılır). 2022 Yılı Zile Kalesi Antik Tiyatrosu Arkeolojik Kazı Çalışmaları · 43. Kazı Sonuçları Toplantısı 6 (2024), s. 151–160. kaynak kaydı abc
  4. 4Alberti, Bourguignon ve Roby 2013 (yeni sekmede açılır). Technician Training for the Maintenance of In Situ Mosaics · Getty Conservation Institute · Institut National du Patrimoine. kaynak kaydı ↩
  5. 5AA (Odatv) (yeni sekmede açılır). Roma dönemine ait mozaik bulundu · Anadolu Ajansı (AA) · Odatv’de yayımlanan ajans metni. kaynak kaydı ↩
  6. 6Zile Belediyesi (yeni sekmede açılır). Mozaik kazısında inceleme · Zile Belediyesi. kaynak kaydı ↩
  7. 7Amasya Üniversitesi SBE (yeni sekmede açılır). Tokat/Zile’de enstitümüz Tarih Anabilim Dalı öğretim üyeleri ve lisansüstü öğrencileri, Tokat Müzesi tarafından yürütülen mozaik kurtarma kazısına katıldı · Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. kaynak kaydı ↩
  8. 8İHA (yeni sekmede açılır). İkinci Zeugma Tokat’ta gün yüzüne çıkartılıyor · İhlas Haber Ajansı (İHA) · Adana Masası’nda yayımlanan ajans metni. kaynak kaydı ab
  9. 9DHA (yeni sekmede açılır). Tokat’ta ‘Çingene Kızı’ benzeri mozaik gün yüzüne çıktı · Demirören Haber Ajansı (DHA). kaynak kaydı ↩
  10. 10Princeton y1965-216 (yeni sekmede açılır). Mosaic pavement depicting the drinking contest between Herakles and Dionysos · Envanter y1965-216. kaynak kaydı ↩
  11. 11AA (yeni sekmede açılır). Kaçak kazıda ortaya çıkarılan Roma mozaiği Zile’nin tanıtımına katkı sunacak · Anadolu Ajansı (AA). kaynak kaydı ↩
  12. 12Tekin vd. 2025 (yeni sekmede açılır). 2023 Yılı Zile Kalesi Antik Tiyatrosu Arkeolojik Kazı Çalışmaları · 44. Kazı Sonuçları Toplantısı 2 (2025), s. 439–449. kaynak kaydı ↩
  13. 13Alberti, Bourguignon ve Roby 2013 (yeni sekmede açılır), s. 7–29. Technician Training for the Maintenance of In Situ Mosaics · Getty Conservation Institute · Institut National du Patrimoine. kaynak kaydı ↩